बागमतीमा विपद्को कहरः ८८ जनाको मृत्यु, ५१ करोड बढीको क्षति

हेटौंडा । आर्थिक वर्ष २०८०–८१ मा बागमती प्रदेशमा विपद्का घटनाले ठूलो जनधन क्षति गरेको छ । आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्रालयका अनुसार यस वर्ष प्रदेशमा ८८ जनाको विपद्को घटनामा परेर मृत्यु भएको छ ।

‘हरेक मृत्यु एउटा परिवारको त्रासदि हो’ भन्छिन् मन्त्रालयकी सूचना अधिकारी रबिता कार्की । उनका अनुसार कुल ८ सय ५६ वटा विपद्का घटना भए, जसमा आगलागी, बाढी, पहिरो र वन्यजन्तु आक्रमण प्रमुख थिए । उनका अनुसार आगलागीका कारण २४ जनाको मृत्यु भएको छ भने ८७ जना घाइते भएका छन् । यसबाट ४६ करोड ९५ लाख भन्दा बढीको आर्थिक क्षति भएको छ, जसले धेरै परिवारलाई आर्थिक संकटमा धकेलेको छ ।

वन डँढेलोका १ सय २२ घटनाले पनि ठूलो क्षति पुर्याएका छन् । यी घटनामा ४ जनाको मृत्यु भयो र ६ जना घाइते भए । वन डँढेलोबाट २ करोड ३९ लाख भन्दा बढीको क्षति भएको छ, जसले वन क्षेत्रमा ठूलो नोक्सानी पुर्याएको छ । यसले प्राकृतिक वातावरण र जैविक विविधतामा पनि नकारात्मक असर पारेको छ ।

पहिरोका घटनाले पनि प्रदेशलाई गम्भीर रुपमा प्रभावित पारेको छ । ९० वटा पहिरोका घटनामा ४२ जनाको मृत्यु भयो, ४१ जना बेपत्ता भए र २३ जना घाइते भए । यी घटनाले धेरै गाउँ र समुदायलाई विस्थापित गरेको छ, जसले सामाजिक र आर्थिक चुनौती सिर्जना गरेको छ । बन्यजन्तु आक्रमणका ४२ वटा घटनामा ६ जनाको मृत्यु र ३८ जना घाइते भएका छन् । यसले मानव–वन्यजन्तु इन्द्रको गम्भीरता देखाउँछ र यस क्षेत्रमा ठोस नीति र कार्यक्रमको आवश्यकता रहेको संकेत गर्छ ।

बाढीका ३३ वटा घटनामा ५ जनाको मृत्यु र २ जना बेपत्ता भएका छन् । यसबाहेक भारी वर्षा, चट्याङ, हावाहुरी, हिमपहिरो जस्ता विपद्का घटनाले पनि प्रदेशलाई प्रभावित पारेका छन् । यी सबै घटनाले प्रदेशका १ सय ८९ भौतिक पूर्वाधारमा क्षति पुर्याएका छन् र कुल ५१ करोड ६७ लाखको आर्थिक क्षति भएको अनुमान छ ।

यी विपद्का घटनाले ६ सय १९ वटा पशुचौपायाको पनि क्षति गरेको छ, जसले ग्रामीण अर्थतन्त्रमा नकारात्मक प्रभाव पारेको छ । धेरै किसानले आफ्नो जीविकोपार्जनको मुख्य स्रोत गुमाएका छन्, जसले उनीहरुलाई आर्थिक संकटमा धकेलेको छ । यी चुनौती सामना गर्न प्रदेश सरकारले केही कदम चालेको छ । विपद् व्यवस्थापनका लागि १३ जिल्लामा १ करोड ७० लाख बजेट विनियोजन गरिएको थियो, जसमध्ये ६१ लाख ८७ हजार खर्च भएको छ ।

मकवानपुर, सिन्धुली र रामेछाप जिल्लामा सबैभन्दा बढी रकम खर्च भएको देखिन्छ । यद्यपि, उक्त रकम अपर्याप्त रहेको र थप लगानीको आवश्यकता रहेको विज्ञहरुले बताएका छन् ।

सरकारले ३ करोडको उद्धार सामग्री पनि खरिद गरेको छ, जसमा ६४ प्रकारका विपद् उद्धार सामग्री समावेश छन्। यी सामग्री प्रदेशका विभिन्न जिल्लामा हुने विपद्का घटनामा तत्काल उद्धारमा प्रयोग गर्ने उद्धेश्यले भण्डारण गरिएको छ ।

उक्त कदमले भविष्यमा हुने विपद्का घटनामा छिटो र प्रभावकारी प्रतिक्रिया गर्न मद्धत गर्ने आशा गरिएको छ । विपद् व्यवस्थापन विज्ञ डा.रमेश पोखरेलले यी तथ्यांकले बागमती प्रदेशमा विपद् जोखिमको गम्भीरता देखाएको बताए । उनका अनुसार पूर्वतयारी र जोखिम न्यूनीकरणमा अझै बढी ध्यान दिनुपर्ने देखिएको छ । समुदायस्तरमा जनचेतना बढाउने र स्थानीयस्तरमा विपद् प्रतिकार्य क्षमता बढाउने कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्छ, उनले जोड बिंदे भने विपद् व्यवस्थापन एक निरन्तर प्रक्रिया हो, जसमा सबै सरोकारवालाको सक्रिय सहभागिता आवश्यक छ ।

मन्त्रालयका सचिव पूर्णबहादुर दर्जीले आगामी योजनाबारे जानकारी दिँदै भने( हामीले यस वर्षको अनुभवबाट धेरै कुरा सिकेका छौं । आगामी दिनमा विपद् पूर्वतयारी र प्रतिकार्यलाई अझ प्रभावकारी बनाउन थप बजेट र जनशक्तिको व्यवस्था गर्दैछौं ।

स्थानीय तहसँगको समन्वयलाई बलियो बनाउने योजना छ । उनले थप बनाए कि मन्त्रालयले विपद् जोखिम न्यूनीकरणका लागि दीर्घकालीन रणनीति तयार पार्दछ, जसमा जलवायु परिवर्तनको असरलाई पनि ध्यानमा राखिएको छ । स्थानीय समुदायका प्रतिनिधिले पनि यी विपद्का घटनाले पारेका प्रभावबारे आफ्ना अनुभव साझा गरेका छन् । सिन्धुपाल्चोकका एक स्थानीय नेता रामबहादुर तामाङले भने हामीले पटकपटक विपद्को सामना गर्नुपरेको छ । यसले हाम्रो समुदायलाई आर्थिक र मानसिकरुपमा धेरै प्रभावित पारेको छ । हामीलाई सरकारबाट थप सहयोग र समर्थनको आवश्यकता छ ।

यी तथ्यांक र विवरणले बागमती प्रदेशमा विपद् व्यवस्थापनको क्षेत्रमा गम्भीर ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता रहेको स्पष्ट पार्छन् । आगामी दिनमा यस क्षेत्रमा थप लगानी, प्राविधिक ज्ञान र समुदायको सहभागिता बढाउने कार्यक्रम सञ्चालन गर्नु पर्ने देखिन्छ । यसरी मात्र प्रदेशले विपद् सामना गर्नसक्ने क्षमता विकास गर्न सक्नेछ र भविष्यमा हुने सम्भावित क्षतिलाई न्यूनीकरण गर्न सक्नेछ । यो समाचार आजको हेटौंडा सन्देश राष्ट्रिय दैनिकमा छ ।