विचार

‘चन्द्रोदय प्रभा’ र ‘… स्वयम्भू’ – दुई उपलब्धि : एक दृष्टि

सञ्जय मित्र मकवानपुरे साहित्य किन आशावादी छ भने त्यहाँ बालबालिकालाई निरन्तर सक्रिय बनाइरहने तथा प्रोत्साहन गर्ने क्षमताका केही धनी व्यक्तिहरु छन् । पचासको दशकबाट यसको औपचारिक सुरुआत भएको देखिन्छ र अहिलेसम्म यसले विस्तार पाउँदै गएको देखिएको छ । विभिन्न विद्यालय तथा औपचारिक संस्थाहरुबाट बालसाहित्यलाई प्रोत्साहन र प्रवद्र्धनका लागि निरन्तर...

संघीय गणतन्त्रः भुराको दशैँ !

‘हिँजोका दिनमा नरम बोलेर जनतालाई मख्ख पार्ने जनप्रतिनिधिहरुको बोली किन गरम भइरहेको छ ? किन उनीहरु बैठक भत्ता बढाउनुपर्ने, तलव बढाउनुपर्ने कुरामा अग्रसर भइरहेका छन् ? किन सरकारले कार्यसम्पादन गर्ने विकास निर्माणसँग जोडिएका ठेकेदारहरुसँग जनप्रतिनिधिहरुको उठबस बढेको दृष्य देखिन्छ ? यी र, यस्तै प्रश्नहरुको जबाफ जनताले नपाउँदाखेरि यतिबेला गाउँमा...

प्रजातन्त्रका सात दशक

नेपालमा प्रजातन्त्र स्थापनाको सात दशक पूरा भएको छ । एक सय चार वर्ष लामो जहानियाँ, निरङ्कुश राणाशासन अन्त्य गरी आजकै दिन प्रजातन्त्र घोषणा भएको थियो । त्यति बेलाका राजनीतिक दलहरूको संघर्षमा राजा त्रिभुवनको समेत सहयोगले प्रजातन्त्र स्थापना भएको थियो । प्रजातन्त्र प्राप्तिका लागि भएको त्यही संघर्षले नेपाली जनतालाई नागरिक...

चोरीको सासमाथि जीवनको धाक

आजीवन मानिसले पाउने सास कहाँबाट लिएको हो ? के सास निशुल्क पाइन्छ ? निशुल्क नै यदि पाइँदो हो त निशुल्क पाइने जति कुरा जहाँ पनि र जुनसुकै परिस्थितिमा पनि सजिलै लिने ? यदि लिइएको हो भने त्यो दयाले प्राप्त गरेको हो कि अधिकारले ग्रहण गरेको हो ? कि दयामा...

शिक्षक र शिक्षाको उद्देश्य

शिक्षामा सबैभन्दा अग्रणी भूमिका शिक्षकको हुन्छ । यो निशर्त चाहिँ छैन । सबै कुरा सामान्य भएमा मात्र शिक्षकको भूमिका सर्वोपरि हुन सक्छ । सबै कुरा सामान्य भन्नाले शिक्षक र विद्यार्थीको अनुपात मिलेको तथा शिक्षकले पढाउने वातावरण पनि भएको हुनु पर्छ । भवन, शैक्षिक सामग्री र विद्यार्थीको सामाजिक तथा मनोवैज्ञानिक...

मकवानपुरगढीमा लामो समयपछि… … …

नजिकको तीर्थलाई हेला गर्नु पनि मानवीय स्वभाव हो । नजिकको तीर्थको सबै कुरा थाहा हुन्छ, यसै कारण केही हो जस्तै लाग्दैन । यसको महत्व बुझ्ने र बुझाउने मनोवैज्ञानिक प्रवृत्ति पनि उच्चस्तरको सकारात्मक रहँदैन । सामान्य भएको जस्तो बुझिने किसिमको मात्र हुन्छ । जसले गर्दा धेरै अवसरलाई थप उपलब्धिमूलक बनाउनबाट...

मध्यमधेसको माघी : एक चर्चा

आदिबासी थारू र मधेसी समुदायले माघे संक्रान्तिलाई आफ्नै किसिमले मान्ने गरेका छन् । मूलरूपमा बागमती नदीलाई बज्जी संस्कृतिको केन्द्र मान्न सकिन्छ नेपालको सन्दर्भमा । यही बाटो हुँदै वैशालीबाट लिच्छविहरू नेपाल उपत्यका प्रवेश गरेका थिए । नेपाल उपत्यकामा शासन व्यवस्था नै स्थापित गरी इतिहासको स्वर्णयुग निर्माण गरेका थिए । लिच्छविहरू...

‘न्याय मरेको छैन, अदालतले संसद पुर्नस्थापना गर्छ अनि मात्र संविधानको रक्षा हुनेछ’

नमस्कार प्रधानमन्त्रीज्यू ! म तपाईलाई ‘सञ्चै हुनुहुन्छ ?’ भनेर सोध्दीन । तपाईको २/४ दिनदेखिकोे भाषण अझ भनौँ प्रवचन सुन्दा तपाई निकै आराम अवस्थामा हुनुहुन्छ भन्ने लाग्छ । २०७४ साल मंसिरमा निर्वाचन हुने भयो र नेपालको दुई ठुला कम्युनिष्ट पार्टी तत्कालिन नेकपा एमाले र माओवादी केन्द्र मिल्ने भयो भन्दा हामी...

केटा केटाबिच बिहे हुने युगको प्रारम्भ भएको हो ?

सामान्य मनोविज्ञानमा मानिसका दुई लिंग हुन्छन् – स्त्रीलिंग र पुलिंग । यसलाई परम्परागत धारणामा मानिसको लिंग निर्धारणको प्राकृतिक आधार पनि भनिन्छ तर समयको विकासको क्रमसँगै यस प्रकारको धारणामा विस्तारै परिवर्तन आउन थालेको छ । कतिपय मानिस न महिला हुन्छ र न त पुरुष । कतिपय महिलाको रुपमा जन्मेको तर...

पुजारी पुण्डरीका

पण्डरमा भगवान विठलको मन्दिर रहेछ । त्यहांका पुजारी पुण्डरीका रहेछन् । उनी मातापिताका आज्ञाकारी थिए । बालककालदेखि नै माता पिताको सेवा गरी बस्दथे । उमेर पुगेपछि एक धनवानकी छोरीसँग विवाह भयो । केही महिना बितेपछि पत्नीले यो बुढाबुढी भएसम्म हामीले सुख पाउन सक्दैनौ, यिनीहरुलाई धर्मशालामा पु¥याइ दिनुप¥यो भनेपछि पुण्डरीकालाई...