विचार

मध्यमधेसको माघी : एक चर्चा

आदिबासी थारू र मधेसी समुदायले माघे संक्रान्तिलाई आफ्नै किसिमले मान्ने गरेका छन् । मूलरूपमा बागमती नदीलाई बज्जी संस्कृतिको केन्द्र मान्न सकिन्छ नेपालको सन्दर्भमा । यही बाटो हुँदै वैशालीबाट लिच्छविहरू नेपाल उपत्यका प्रवेश गरेका थिए । नेपाल उपत्यकामा शासन व्यवस्था नै स्थापित गरी इतिहासको स्वर्णयुग निर्माण गरेका थिए । लिच्छविहरू भनेका बज्जी समुदाय नै हुन् । […]

‘न्याय मरेको छैन, अदालतले संसद पुर्नस्थापना गर्छ अनि मात्र संविधानको रक्षा हुनेछ’

नमस्कार प्रधानमन्त्रीज्यू ! म तपाईलाई ‘सञ्चै हुनुहुन्छ ?’ भनेर सोध्दीन । तपाईको २/४ दिनदेखिकोे भाषण अझ भनौँ प्रवचन सुन्दा तपाई निकै आराम अवस्थामा हुनुहुन्छ भन्ने लाग्छ । २०७४ साल मंसिरमा निर्वाचन हुने भयो र नेपालको दुई ठुला कम्युनिष्ट पार्टी तत्कालिन नेकपा एमाले र माओवादी केन्द्र मिल्ने भयो भन्दा हामी निकै खुशी भएका थियौँ । म […]

केटा केटाबिच बिहे हुने युगको प्रारम्भ भएको हो ?

सामान्य मनोविज्ञानमा मानिसका दुई लिंग हुन्छन् – स्त्रीलिंग र पुलिंग । यसलाई परम्परागत धारणामा मानिसको लिंग निर्धारणको प्राकृतिक आधार पनि भनिन्छ तर समयको विकासको क्रमसँगै यस प्रकारको धारणामा विस्तारै परिवर्तन आउन थालेको छ । कतिपय मानिस न महिला हुन्छ र न त पुरुष । कतिपय महिलाको रुपमा जन्मेको तर स्त्रीजन्य अंगको विकास नभएको अवस्थामा हुन्छन् […]

पुजारी पुण्डरीका

पण्डरमा भगवान विठलको मन्दिर रहेछ । त्यहांका पुजारी पुण्डरीका रहेछन् । उनी मातापिताका आज्ञाकारी थिए । बालककालदेखि नै माता पिताको सेवा गरी बस्दथे । उमेर पुगेपछि एक धनवानकी छोरीसँग विवाह भयो । केही महिना बितेपछि पत्नीले यो बुढाबुढी भएसम्म हामीले सुख पाउन सक्दैनौ, यिनीहरुलाई धर्मशालामा पु¥याइ दिनुप¥यो भनेपछि पुण्डरीकालाई अति दुःख लाग्यो । मैले सेवा […]

तु खबर: सामर्थ्य प्रदर्शन !

एकजनाले पत्रकारितालाई सामर्थ्य प्रदर्शनकै नजिक राखेर हेरेका छन् । आफ्नो पत्रकारितालाई कतिले पत्याए । पत्रकारिताप्रति विश्वास कस्तो छ, दृष्टिकोण कस्तो छ र पत्याउने आधारहरु के के रहेका छन् ? निर्वाह गर्ने सामर्थ्य राख्दछ कि नाइँ ? सञ्चार माध्यममा सामर्थ्य देखाउने तरिकाहरु प्रायः यिनै हुन् । सामान्य शब्दावलीमा कति पाठक वा दर्शक छन् ? लेख, समाचार, […]

छठ पबनी र हेटौँडाको सन्दर्भ

छठ पबनी मधेसी समुदायले परम्परादेखि नै मनाउँदै तथा मान्दै आएको पर्व हो । मधेसी हिन्दु समुदायले मान्ने सबैभन्दा ठूलो पर्वको रुपमा छठ रहँदै आएको छ । यस पर्वको उत्पत्ति कहिले र कसरी भयो भन्ने विषयमा धेरै जानकारी पाइएको छैन तर केही तथ्य र केही कथ्यहरुले छठ पबनीको उद्भव वर्तमान रौतहटको समनपुर भन्ने ठाउँमा भएको हो […]

दशैंसित नेपाली सर्जकको नाता

विषय वा प्रसंगले अर्को अर्थ लाग्नु हुँदैन, यहाँ नेपाली भनेको नेपाली नागरिक हो भन्ने बुझ्नु पर्छ । र, दशैं भन्नाले असोज महिनाको दशैं बुझ्नु पर्छ । यस वर्षलाई कात्तिक महिनाको दशैं मान्दा पनि हुन्छ तर तिथिले असोज महिना नै रहेको छ । दशैं चैत महिनामा पनि मनाइन्छ जसलाई चैते दशैं भनिएको पाइन्छ । कतिपयले चैते […]

सूचनाको हक र सार्वजनिक दायित्व

नेपालको संविधानको धारा २७ मा प्रत्येक नागरिकलाई आफ्नो वा सार्वजनिक सरोकार कुनै पनि विषयको सूचना माग्ने र पाउने हकको व्यवस्था छ । नेपालको संविधानले मुलुकको सार्वभौमसत्ता नेपाली नागरिकमा निहित रहेको तथ्य उजागर गरेको छ । यसर्थ मुलुकमा मालिक रुपि नागरिकको नासो स्वरुप् कुनै पनि सार्वजनिक निकायमा रहेका सूचनामा नागरिकको सहज पहुँच रहेने संवैधानिक व्यवस्था छ […]

विश्वका सर्वश्रेष्ठ गायक माइकल ज्याक्सन

माइकल ज्याक्सन यस्ता पपगायकको नाम हो,जस्को गीतमा विश्वभरीका अरबौँ श्रोताहरु झुम्ने गर्दछन् । गायकसँगै कुशल नृत्यकार उनीले आफ्नो नृत्यद्धारा अरबौँ संगीत पारखीहरुलाई मन्त्रमुग्ध बनाएका छन् । यस्ता महान् गायक अब विश्वमा जन्मने हो की होइन त्यो त भविष्यको कुरा हो तर यति कुराको भने ठोकुवा साथ भन्न सकिन्छ , आजसम्म उनी जस्तो गायक यो संसारमा […]

कुलमानको जयजयकार, वालुवाटारलाई जलन !

नेपाल विद्युत प्राधिकरणका निवर्तमान कार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङ्को कार्यकाल सकिएसंगै प्राधिकरणमा उपकार्यकारी निर्देशक रहेका लेखनाथ कोइरालाले जिम्मेवारी पाएका छन् । उर्जा मन्त्रालयले बाह्रौँ तहका कोइरालालाई निमित्त कार्यकारी निर्देशक तोकेको छ र, कुलमानलाई अहिलेको लागि बिदा गरेको छ । प्राधिकरणमा कुलमान आएपछि मुलुकमा लोडसेडिङ्को अन्त्य भयो । आमजनताले लोडसेडिङ् हट्नुको जस उनैलाई दिए । पटक–पटकको नेतृत्वबाट […]

सामाजिक सुरक्षा योजनामा बैदैशिक श्रमिकको महत्व

नेपाल सरकारका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको पहलमा नेपालमा सामाजिक सुरक्षा योजनाको कार्यक्रम सुरु भयो । यो कार्यक्रम सुरु भएको करिब २ बर्ष पुरा भएको छ । नेपालमा निजी क्षेत्रमा काम गर्ने श्रमिकहरुलाई मध्येनजर गरेर सुरु गरिएको सामाजिक सुरक्षा योजनाले बिस्तारै गति लिन खोजेको देखिन्छ । अहिलेको सन्दर्भमा सामाजिक सुरक्षा योजना के हो र यसले आम […]

सरकार, कृषिका नारा घाममा सुकाइदेउ !

मकवानपुर । मलुकको ८० प्रतिसत जनसंख्या आवद्ध भएको र करिब दुई तिहाई जनसंख्याको जीविकोपार्जनसंग जोडिएको कृषि क्षेत्र राज्यको प्राथमिकतामा पर्न सकेको छैन । जसका कारण ‘कृषि आधुनिकिकरण र व्यवसायीकरण’ सरकारको नीति तथा कार्यक्रम र पार्टीका घोषणापत्रमा मात्रै सिमित बनेको छ । हामीलाई सानैदेखि हलो जोत्दा सानो भइँन्छ भनेर सिकाइयो, अझै पनि समाजको दृष्टिकोणमा कृषि सम्पानयोग्य […]

हुस्सु बन्न पुगेको भावुक पल

यस्तो शायदै कसैलाई कहिल्यै हुँदो हो । यदि कसैलाई यस्तै हुँदो हो त मभन्दा अझ धेरै हुस्सु हुँदो हो । मलाई जस्तो अरुलाई पनि हुँदो त मैलेजस्तै अनुभूति गर्दाे हो वा पृथक, त्यो त अनुभूति गर्नेले नै थाहा पाउँदो हो । अझ मजस्तो प्राप्त अनुभूतिलाई कसैलाई बताउँदो वा सार्वजनिक गर्दो हो त अन्यले पनि थाहा […]

सूचनाको हक अभियानका हर्ष र विस्मातका तेह्र वर्ष

(मितिः २०७७ भदौं ६ गते, सन्दर्भ : राष्टिय सूचना दिवस–२०७७) सूचनाको हक सम्बन्धी ऐन, २०६४ जारी भएको आज १३ बर्ष ४ दिन भइसकेको छ । पारदर्शिता, सुशासन र विधिको शासन स्थापना गर्ने उद्देश्यका साथ नागरिकले आफूले राज्यलाई तिरेको करको प्रयोग सही तरिकाले भएको छ वा छैन भन्ने कुरा थाँहा पाउन सकुन भन्ने अपेक्षा पनि सूचनाको […]

कोरोनाले सिकाएको पाठ

नेपालीहरुले विभिन्न समयमा विपतको सामना गर्दै आइरहेका छन् । २०७२ सालमा भूकम्पका कारण ठूलो क्षति व्यहोरेको नेपालमा बर्षेनी प्राकृतिक प्रकोपबाट सयौँले ज्यान गुमाउँदै आएका छन् त कतिपय घरबार विहिन भएका छन् । झन पछिल्लो समय विश्वव्यापी रुपमा फैलिरहेको कोरोना भाइरस भोभिड – १९ को संक्रमणबाट नेपालमा एक किसिमको महामारीनै सिर्जना भएको छ । नेपालीहरुमा जब […]

रेणुकाको गुप्त सम्बन्ध

रेणुकाको गुप्त सम्बन्धका कारण नै परशुराम त्यत्ति क्रुर बनेका थिए र हजारौंलाई आफ्नो परशुले बध गरेका थिए । सन्दर्भ रामायणकालको हो । अहिले रामायणका विभिन्न सन्दर्भहरू प्रसङ्गवश चर्चामा छन् । जनकपुरीमा राम–सीता विवाहको समयमा परशुराम–राम सम्वाद भएको र रामलाई विष्णुको अवतार मानेको वा अत्याधिक रिसाहाको उपाधि पाएका परशुरामलाई पनि विष्णुको अवतार नै मानिएको छ । […]

कोरोनाले तर्साएको विश्व

आज सिङ्गो विश्व मानवजातिले प्राकृतिक महामारीको रुपमा देखा परेको कोभिड–१९ (कोरना) ले विश्वलाई तर्साएको छ । विश्व समुदायमा आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक, विश्वलाई आफ्नै किसिमको महामारीको घेराभित्र बाँधीदिएको छ । आज संसारका आफुलाई ठूला र शक्तिशाली भन्ने देशहरुलाई, उनीहरुको साथमा रहेका बारुद, एटम बम समेतलाई एउटा जीवाणु कोरोनाले तर्साइदिएको छ । मानव समुदायलाई एक्लै, एकान्तमा बस्न […]

कोभिड – १९ फैलाउने सरकार

अचम्म लाग्यो होला शीर्षक पढ्दा तपाईहरुलाई लागेको सत्य हो, किनकि नेपाल राज्यमा कोभिड उत्पत्ती भएको होइन । उत्पत्ति यहीँ भएको होइन भने त्यसको अन्त्य सुनिश्चित थियो त्यसको अन्त्य गर्नको निमित्त ध्यान नपुर्याउनाले गर्दा, आज कोभिड फैलिरहेको छ  । कोभिड फैलिनुको प्रमुख जिम्मेवारी लिनै पर्छ अहिलेको सरकारले, प्रधानमन्त्रीले, स्वास्थ्यमन्त्रीले, मन्त्रिमण्डल लगायतका तह र तप्कामा बसेका हरेक […]

मिस, प्याड दिनु न !

कक्षा नौ, सुमी र शकुन्तलाको खासखुस चल्छ। के भयो ? तिमीहरू किन हल्ला गरिराखेको ? पढाइराख्या छ, ध्यान छैनर ? खाली हल्ला मात्रै गरेका छन्, मिस रिसले चुर हुँदै हप्काउन थालिन्। हैन के, सुमी बोल्न खोज्छे। पर्दैन, नभन्, हेर है मैले भनैछु नि नभन् भनेर । भनिस् भने फेरि म बोल्दिन तँसँग कैले नि, सुमीले […]

“अभियुक्तको संवैधानिक र कानूनी हक अधिकार”

अभियुक्त त्यस्ता ब्यक्ति हुन्, जस्लाई अभियोजन पक्षबाट विपक्षी बनाई कुनै अभियोग दावी दर्ता गरिएको हुन्छ । अभियुक्त आरोपित हुन्, अपराधी होइनन् । अभियुक्त न्यायिक प्रकृयामा कसुरदार ठहर हुने वा सफाई पाई निर्दोष ठहर्ने अवस्था फरक फरक अवस्थाहरु हुन् । अभियोग लागेका ब्यक्तिको हकमा अन्तर्राष्ट्रिय कानून, संविधान र कानूनहरुले केही हक अधिकारको सुनिश्चितता गरेको हुन्छ । […]