विचार

“अभियुक्तको संवैधानिक र कानूनी हक अधिकार”

अभियुक्त त्यस्ता ब्यक्ति हुन्, जस्लाई अभियोजन पक्षबाट विपक्षी बनाई कुनै अभियोग दावी दर्ता गरिएको हुन्छ । अभियुक्त आरोपित हुन्, अपराधी होइनन् । अभियुक्त न्यायिक प्रकृयामा कसुरदार ठहर हुने वा सफाई पाई निर्दोष ठहर्ने अवस्था फरक फरक अवस्थाहरु हुन् । अभियोग लागेका ब्यक्तिको हकमा अन्तर्राष्ट्रिय कानून, संविधान र कानूनहरुले केही हक अधिकारको सुनिश्चितता गरेको हुन्छ । […]

महाभारत युद्धमा नेपालका पात्र

महाभारतलाई कतिपयले महाकाव्य मान्दछन् । यदि यसलाई महाकाव्य मात्र मान्ने हो भने यसको इतिहाससित कुनै सम्बन्ध हुँदैन । महाभारतलाई इतिहास मान्नेहरु पनि छन् । यस कृतिलाई इतिहास मानेर पनि साहित्यको भाषामा लेखिएको इतिहास मान्दछन् । यस कृतिलाई इतिहास मान्नेहरुले के तर्क दिन्छन् भने जुन समयमा यो कृतिको रचना भयो, त्यस समयमा पुस्तकहरुको रचना छन्दमा नै […]

रुपचन्द्र विष्टसंग हामी संगै रहँदा

“शत्तामुखि राजनीतिमा शोषणका निम्ती शासन,शासन निम्ती शोषण हुन्छ भने जनमुखी राजनीतिमा अधिकारको निम्ती राजनीति तथा समाज हितका निम्ती विकास,विकासको निम्ती समाज हुन्छ यहि चलाऔ ।” यहि भनाइले अन्ततः म राजनैतिक हिसावले रुदानेको निर्वाचनलाइ सघाउन रुदानेको वोलावटमा २०३८ साल वैसाखमा हेटौँडा  पुगेँ । त्यसबेला हेटौँडामा रुपचन्द्रको सम्पर्क थलो हरिकृष्ण विष्ट र शिव कार्कीको घर रहेछ । […]

शक्तिको आडमा चलेको सेवा प्रदायक संस्था

समयसंगै मानिसहरुको आचरण पनि परिवर्तन भइरहेको छ । जसरी समय परिवर्तन हुँदै गइरहेको छ सोही अनुसार मानिसहरु पनि परिवर्तन हुँदै गइरहेका छन् । पछिल्लो घटना क्रमले मानिसहरुमा पहिले जस्तो आचरण नभएको प्रष्ट देख्न सकिन्छ । अहिले मानिसहरु स्वार्थी भएका छन् । समय र भाग्यले साथ पाएकाहरु माथी माथी सफलताको उचाइमा छन् भने कम भाग्यमानी र […]

नवसन्यासको निम्तो तिमीलाई  !

लामो समयपछि तिमीलाई भेट्न मन लाग्यो । भिडभाडबाट साह्रै थाकेपछि तिमीलाई फोन गरेँ – कहाँ छौ भनेर तिमीले पनि भेट्ने ठाँउ बतायौ । ब्यग्रतापूर्वक गन्तब्यमा पुगेँ, भेट भइहाल्यो । लाग्दै थियो म प्रति तिमिले कस्तो प्रतिक्रिया जनाउँछौँ भनेर ! उही कपडा, उही चेहेरा, तिमीलाई टाढाबाट पनि सजिलै चिन्न गाह्रो नपर्ने । तिमीले हाइ हेल्लो केहिपनि […]

राष्ट्रवाद के हो ?

नेपालमा यतिबेला राष्ट्रवादको बहस उत्कर्षमा छ । विश्वविद्यालयहरूदेखि सामान्य चिया पसलसम्म यसै विषयमा विमर्श जारी छ । कोरोना महामारीको जटिल र चुनौतीपूर्ण घडीमा समेत राज्य एवं नागरिक दुवै तहमा गुप्त र खुला छलफल व्याप्त छ । पछिल्लो समय विकसित राजनीतिक घटनाक्रमले यस्तो परिस्थिति निर्माण गरिदिएको हो । छिमेकी राष्ट्र भारतले नेपालका भूभागहरू आफूतिर राखेर नक्सा […]

कसलाई बौद्धिक मान्ने ?

कसलाई बौद्धिक मान्ने ?, कुन आधारमा मान्ने या छुट्याउने ?, बौद्धिकता छुट्याउने कुनै गतिलो आधार छ ? या कुनै निकायले तपाई बौद्धिक व्यक्तित्व हुनुहुुन्छ भनेर प्रमाणपत्र दिने गरेको छ ? यी प्रश्नहरु गरिरहँदा तपाईलाई अचम्म लाग्ला तर आफुलाई बौद्धिक वर्ग भन्दै प्रचार गर्ने तर मानविय चेतना गुमाउँदै गएका केही त्यस्ता व्यक्तिहरुको कारण आम नागरिकहरुमा बौद्धिक […]

लकडाउनमा कृषि क्रान्ति गरौँ

अहिले विश्वभर कोरोना भाइरस (कोभिड – १९) को संक्रमणको जोखिम बढीरहेको अवस्था छ । नेपालमा पनि संक्रमणको जोखिम दिनप्रतिदिन बढीरहेको छ । जोखिम बढीरहेको सन्दर्भमा अहिले संघीय सरकारले देशैभर लकडाउन गरेको छ । संक्रमणबाट बच्न नागरिकहरु लकडाउनको पालना गरिरहेका छन् । राजधानी काठमाडौँलगायत मुलुककै मूख्य शहरहरुमा विभिन्न रोजगारीका लागि पुगेका नागरिकहरु पनि अहिले अधिकाँश गाउँघरमै […]

कोभिड – १९ महामारी तथा लकडाउनमा बुद्धका उपदेशहरूको सान्दर्भिकता

कोभिड– १९ को महामारीको कारण लकडाउनको अवस्थामा हामी सबै नेपालीहरू आ–आफ्नै घरमा छौँ । यो लेखमा बुद्धले मानव जगतलाई दिनु भएको चार आर्य सत्यहरू, पञ्चशिल र अष्टाङ्गिकमार्गहरूको यो विषम परिस्थतिमा सान्दर्भिकतालाई विश्लेषण गर्न खोजिएको छ । बुद्धका उपदेशहरू आफ्नो साथका रहेका केही साधुहरूलाई दिएका थिए । जुन गुरू शिष्य परम्पराबाट आजको दिनसम्म आएको मानिन्छ । […]

समाज विकासमा युवा र अन्तरनिर्भरता सिद्दान्त

पृष्ठभुमी म चौध बर्ष अध्ययन अनुसन्धान, विकास क्षेत्रका साथै नीजि व्यापारिक क्षेत्रहरुमा व्यवस्थापकीय रुपमा काम गरेको र स्नातकोत्तरसम्म मानविकी संकायमार्फत् समाजशास्त्रमा अध्ययन गरेको व्यक्ति, एक दिन एक जना युवाले मलाई प्रश्न गर्नुभयो : तपाईले कहाँसम्म अध्ययन गर्नु भएको छ ? मैले मेरो योग्यता बताएँ । फेरी उहाँले प्रश्न गर्नुभयो : तपाइको योग्यताले सामाजिक हिसाबमा के […]

विवेक शून्य राजनीतिक युवा पुस्ता

यतिबेला नेपाल कोरोना भाइरस कोभिड–१९ को संक्रमणको जोखिममा छ । विश्वभर फैलिरहेको कोभिड–१९ को कारणले विश्वको अर्थतन्त्र दिनप्रतिदिन खस्किँदै गइरहेको छ । चीनको बुहानबाट गत डिसेम्बरमा सुरु भएको कोभिड–१९ बाट छिकेकी देश नेपाल पनि अछुतो रहन सकेन । हाम्रो देशको अर्थतन्त्र पनि विश्वको जस्तै खस्कँदो छ । लगातार ६ प्रतिशत भन्दा माथिको अर्थतन्त्र यही कोरोनाको […]

मदन भण्डारीको हत्यारा कहिले पत्ता लाग्छ राष्ट्रपति ज्यू ?

अत्यासलाग्दो दासढुंगा दुर्घटनामा जिवराज आश्रित र मदन भण्डारीको निधन भएको आज २७ बर्ष पूरा भएको छ । २०५० साल जेठ ३ गते चितवनको दासढुंगामा भएको रहस्यमय जिप दुर्घटनामा परी एमालेका तत्कालीन महासचिव मदन भण्डारी र संगठन विभाग प्रमुख जीवराज आश्रितको निधन भएको थियो । यो घटना अझै पनि हाम्रो मानसपटलमा ताजै छ । पोखरामा हुने […]

सीमा नाकामा खटिएका सुरक्षाकर्मी पैसाको लोभमा परेका त होइनन् ?

कोरोना संक्रमणको जोखिम बढेसंगै संघीय सरकारले गत चैत ११ गतेदेखि देशैभर लकडाउन गरेको छ । लकडाउनका कारण जनता समस्यामा छन् । अर्थतन्त्र धरासायी बन्दै गइरहेको छ । यस महामारीको घडीमा सरकारले कोरोनाको रोकथाम तथा नियन्त्रणका लागि गरिरहेको पहल कदमी पर्याप्त नभएको महशुस भएको छ । परीक्षणको दायरा बढानुपर्ने, सीमा नाकामा सुरक्षा व्यवस्था कडा पार्नुपर्ने देखिन्छ […]

सत्ता टिकाउन विदेशीसँग के सौदावाजी गर्नुभयो प्रधानमन्त्रीज्यू ?

लिपुलेकको बाटो हुँदै भारतले मानसरोवर जाने सडकको उद्घाटन गर्यो । नेपाली भूमीबाट चीन सम्मको सडक खोलिएको छ । तैपनि सरकार बोलेको छैन । भारतले सडक खोल्नु वर्तमान सरकारसँगको सहमति मै भएको हो ? यसको प्रष्ट जवाफ आउनुपर्छ । के सरकारले जनतालाई झुक्याएर मिलेमतोमा सबै गर्न छुट त दिइरहेको छैन ? केही समय अगाडी भारतले कालापानी […]

बाह्र बर्ष रामायण पढ्यो सीता कसकि जोइ ?

“बाह्र बर्ष रामायण पढ्यो सीता कसकि जोइ ? ” “बाह्र बर्ष कुकुरको पुच्छर ढुङ्ग्रोमा राख्यो बाङ्गाको बाङ्गै !” जस्ता सामाजिक उखानहरू त्यसै बनेका होइनन् । यसबाट यो बुझिन्छ कि सधैं बद्लिरहने चीजको नाम हो समाज र कहिल्यै नबद्लिने वा बद्लिन नचाहने वस्तु हो मानिस । इतिहास भर यही मानव र समाज बिचको द्वन्द्वका कारण नै […]

आज अन्तराष्ट्रिय श्रमिक दिवस

मे १ अर्थात अन्तराष्ट्रिय श्रमिक दिवस तीन आठको मागसहित सुरु गरेको आन्दोलनको सम्झनामा हरेक बर्ष यो दिवस मनाईने गरिन्छ । इतिहॉसलाई पल्टाएर हेर्दा झण्डै १ सय ३४ वर्ष अघि अमेरिकाको सिकागो शहरमा श्रमिकहरुले आफ्नो वर्गीय हितको माग राखेर सॅघर्ष शुरू गरेका थिए । उनिहरुको सॅघर्षमा हिंसात्मक दमन भएपछि मे १ को सॅघर्षलाई अन्तराष्ट्रिय श्रमिक दिवसको […]

कोभिड -१९ को परिणतिको सामाजिक सेरोफेरो

“बाह्र बर्ष रामायण पढ्यो सीता कसकि जोइ ?” “बाह्र बर्ष कुकुरको पुच्छर ढुङ्ग्रोमा राख्यो बाङ्गाको बाङ्गै !” जस्ता सामाजिक उखानहरू त्यसै बनेका होइनन् । यसबाट यो बुझिन्छ कि सधैं बद्लिरहने चीजको नाम हो समाज र कहिल्यै नबद्लिने वा बद्लिन नचाहने वस्तु हो मानिस । इतिहास भर यही मानव र समाज बिचको द्वन्द्वले समाजमा बदलाव आएको […]

बाबुराम भट्टराईले बन्द गराएको त्यो रेडियो कार्यक्रम

पूर्वप्रधानमन्त्रीसमेत रहेका डा. बाबुराम भट्टराईको अन्तर्वार्ता रेडियो नेपालले आफ्नो रेकर्डबाट हटायो । १५ वैशाख १५ बिहान लिएको उक्त अन्तर्वार्ताले रेडियो व्यवस्थापनको टाउको असामान्य गरी दुखाएको अनुमान गलाउन गाह्रो पर्दैन । डा. भट्टराईको अन्तर्वार्ता गर्नु रेडियो नेपालको गम्भीर भूल भएको व्यवस्थापनले निष्कर्ष निकाल्दै सरकारसँग क्षमायाचना गर्दै विज्ञप्ति निकाल्नुले रेडियो व्यवस्थापन कति तनावमा फसेछ भन्ने प्रस्ट हुन्छ […]

गफ गरेर बस्नु भन्दा कृषि काममा लागौँ

यतिवेला विश्व समुदाय नै कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) संग त्रसित छ । शक्तिशालि देशहरु झन समस्यामा फसेका छन् । शक्तिशालि देश हौ भन्नेहरुलाई कोरोनासंगको लडाइमा जित निकाल्न दैडधुप छ । कोरोना भाईरसका कारण धेरैको रोजगारी गुमेको छ । विपत्ति तथा संकटहरुले पनि अवसर बोकेर ल्याएका हुँदा रहेछन् । तर नेपालका लागि भने कोरोना भाईरस जस्तो संकट […]

प्रधानमन्त्रीज्यू, आँखाको पट्टी खोल्नुहोस्, कानमा तेल नहाल्नुहोस्

मकवानपुर । कोरोना भाइरसको संक्रमणको जोखिम बढ्न थालेपछि सरकारले नेपालमा लकडाउन गर्यो । चैत ११ गतेबाट गरिएको लकडाउनको अवधि एक महिना पूरा भइसकेको छ । सरकारले लकडाउनको अवधिमा नागरिकलाई घरभित्रै बस्नु भनेर निर्देशन दिएको छ । तर राजधानी काठमाडौँबाट घर जान नपाएकाहरु अहिले निकै समस्यामा छन् । राजधानीमा डेरा लिएर बसेकाहरुलाई खान बस्नै समस्या हुन […]